MÔ HÌNH PHILLIPS ROI (PHILLIPS RETURN ON INVESTMENT MODEL)

 MÔ HÌNH PHILLIPS ROI (PHILLIPS RETURN ON INVESTMENT MODEL)

Mô hình Phillips ROI là một khung đánh giá hiệu quả đào tạo được phát triển bởi Jack Phillips vào những năm 1980–2000, dựa trên nền tảng của mô hình Kirkpatrick 4 cấp độ. Mô hình này mở rộng Kirkpatrick bằng cách bổ sung cấp độ 5 – Lợi tức đầu tư (ROI), giúp đo lường rõ ràng giá trị tài chính và lợi ích kinh doanh mà chương trình đào tạo mang lại. Đây là một trong những mô hình phổ biến nhất để chứng minh đào tạo là khoản đầu tư sinh lời, đặc biệt trong doanh nghiệp Việt Nam khi lãnh đạo thường yêu cầu con số cụ thể về ROI.

Nguồn gốc và sự khác biệt so với Kirkpatrick

• Kirkpatrick (1959) có 4 cấp độ: Phản ứng → Học tập → Hành vi → Kết quả.
• Phillips (dựa trên Kirkpatrick) thêm cấp độ 5 (ROI) và một số điều chỉnh để tập trung vào giá trị tài chính.
• Phillips cũng bổ sung cấp độ 0 (Input/Indicators) trong một số phiên bản mở rộng, nhưng mô hình cốt lõi vẫn là 5 cấp độ chính.

5 cấp độ của mô hình Phillips ROI

1. Cấp độ 1: Phản ứng (Reaction)
   • Giống Kirkpatrick: Đánh giá mức độ hài lòng của người học (cảm nhận về khóa học, giảng viên, tài liệu, tổ chức).
   • Công cụ: Khảo sát cuối khóa (satisfaction survey).
   • Mục đích: Cải thiện chất lượng chương trình ngay lập tức.
2. Cấp độ 2: Học tập (Learning)
   • Đo lường kiến thức, kỹ năng hoặc thái độ mà người học đã tiếp thu.
   • Công cụ: Bài kiểm tra trước/sau (pre/post-test), bài tập tình huống, quiz.
   • Mục đích: Xác nhận chương trình truyền đạt hiệu quả nội dung.
3. Cấp độ 3: Ứng dụng & Triển khai (Application & Implementation)
   • Mở rộng từ cấp 3 Kirkpatrick (Hành vi): Không chỉ xem hành vi thay đổi mà còn đánh giá mức độ triển khai và các yếu tố hỗ trợ (cấp trên ủng hộ, công cụ, quy trình).
   • Công cụ: Quan sát tại chỗ, phỏng vấn cấp trên, tự báo cáo hành vi, theo dõi kế hoạch hành động cá nhân.
   • Mục đích: Đảm bảo kiến thức được áp dụng thực tế (thường 1–6 tháng sau đào tạo).
4. Cấp độ 4: Tác động & Kết quả (Impact & Results)
   • Đo lường tác động kinh doanh (tương tự cấp 4 Kirkpatrick): Tăng doanh thu, giảm chi phí, cải thiện năng suất, giảm lỗi, tăng sự hài lòng khách hàng/nhân viên.
   • Công cụ: So sánh KPI trước/sau, phân tích dữ liệu kinh doanh.
   • Mục đích: Xác định lợi ích tổ chức cụ thể.
5. Cấp độ 5: Lợi tức đầu tư (Return on Investment – ROI)
   • Điểm khác biệt lớn nhất: Tính toán giá trị tài chính bằng cách so sánh lợi ích (đã quy đổi tiền) với chi phí đào tạo.
   • Công thức cơ bản: ROI (%) = [(Lợi ích thu được – Chi phí đào tạo) / Chi phí đào tạo] × 100
   • Công cụ: Phân tích chi phí – lợi ích (cost-benefit analysis), quy đổi lợi ích vô hình sang tiền (nếu có).
   • Mục đích: Chứng minh đào tạo mang lại lợi nhuận tài chính (ROI > 0% là có lời; ROI > 100% là rất tốt).

Quy trình 10 bước của Phillips ROI (Phillips ROI Methodology)

Phillips đề xuất một quy trình chi tiết 10 bước để tính ROI chính xác:

1. Lập kế hoạch đánh giá ROI.
2. Thu thập dữ liệu trước đào tạo (baseline data).
3. Thu thập dữ liệu sau đào tạo (cấp 1–4).
4. Phân tích dữ liệu (so sánh trước/sau).
5. Cách ly tác động của đào tạo (isolate effects – loại trừ yếu tố khác ảnh hưởng).
6. Quy đổi lợi ích sang tiền (convert data to monetary value).
7. Tính toán chi phí đào tạo đầy đủ.
8. Tính ROI.
9. Xác định các lợi ích vô hình (intangible benefits – không quy đổi tiền).
10. Báo cáo và cải thiện chương trình.

Ưu điểm của mô hình Phillips ROI

• Tập trung vào giá trị tài chính → dễ thuyết phục lãnh đạo cấp cao.
• Mở rộng Kirkpatrick, giúp đo lường toàn diện từ phản ứng đến ROI.
• Hỗ trợ cách ly tác động đào tạo (giảm sai lệch).
• Áp dụng linh hoạt cho mọi loại đào tạo (kỹ năng mềm, kỹ thuật, lãnh đạo).

Nhược điểm

• Tốn thời gian và nguồn lực (đặc biệt cấp 5).
• Khó cách ly chính xác tác động (cần dữ liệu baseline tốt).
• Lợi ích vô hình (sự gắn bó, văn hóa) khó quy đổi tiền.

Ứng dụng ở doanh nghiệp Việt Nam

• Nhiều công ty lớn (như VNPT, Viettel, ngân hàng) sử dụng để đánh giá chương trình đào tạo nội bộ.
• Thường bắt đầu từ cấp 1–3 (dễ làm), dần mở rộng cấp 4–5 để tính ROI.
• Kết hợp với KPI kinh doanh để báo cáo lãnh đạo.

Nếu bạn đang áp dụng cho một chương trình cụ thể (ví dụ: đào tạo bán hàng, kỹ năng mềm), tôi có thể giúp minh họa cách tính ROI từng bước hoặc xây dựng mẫu báo cáo! Bạn cần ví dụ chi tiết hơn không?